Պարող ժանտախտը․ 1518 թվականի ամենախորհրդավոր իրադարձություններից մեկը

1518 թվականի ամռանը Ստրասբուրգ քաղաքում տեղի ունեցավ մի տարօրինակ և մինչ այսօր լիովին չբացահայտված դեպք, որը պատմության մեջ հայտնի դարձավ որպես Պարող ժանտախտ (Dancing Plague)։

Ամեն ինչ սկսվեց այն ժամանակ, երբ մի կին՝ Ֆրաու Տրոֆեա անունով, հանկարծ սկսեց փողոցում անդադար պարել։ Առաջին հայացքից դա կարող էր թվալ սովորական տարօրինակ վարք, բայց խնդիրը արագորեն լուրջ դարձավ։

Ինչպե՞ս սկսվեց զանգվածային պարը

Մի քանի օր անց նրան միացան տասնյակ մարդիկ։ Շուտով այդ թիվը հասավ հարյուրների։ Մարդիկ պարում էին առանց դադարների՝ օրերով, շաբաթներով։ Ոմանք նույնիսկ չէին կարողանում կանգ առնել, նույնիսկ երբ ուժասպառ էին լինում։

Այդ ժամանակվա բժիշկները կարծում էին, որ սա հիվանդություն է, որը կապված է «տաք արյան» հետ, և առաջարկում էին շարունակել պարել՝ իբր բուժման համար։ Քաղաքի ղեկավարները նույնիսկ հատուկ հարթակներ կառուցեցին, որպեսզի մարդիկ «անվտանգ» պարեն։

Վտանգավոր հետևանքներ

Բայց իրականությունը շատ ավելի մռայլ էր։ Շատերը ընկնում էին ուժասպառությունից, ջրազրկումից կամ սրտի խնդիրներից։ Թեև ճշգրիտ թվերը անհայտ են, պատմական աղբյուրները նշում են, որ որոշ մարդիկ մահացել են այս անսովոր երևույթի հետևանքով։

Ինչո՞վ էր դա պայմանավորված

Մինչ այսօր գիտնականները չունեն միանշանակ պատասխան, սակայն կան մի քանի հիմնական տեսություններ՝

• Հոգեբանական զանգվածային հիստերիա – մարդկանց վրա ազդել էր սթրեսը, սովը և սոցիալական ճնշումները

• Սննդային թունավորում – հնարավոր է՝ մարդիկ օգտագործել էին սնկով վարակված հաց (ergot), որը կարող էր առաջացնել հալյուցինացիաներ

• Կրոնական ազդեցություն – մարդիկ հավատում էին, որ դա աստվածային պատիժ կամ փորձություն է

Ինչու՞ է սա կարևոր այսօր

Պարող ժանտախտը հիշեցնում է, թե որքան ուժեղ կարող է լինել մարդկային հոգեբանությունը և ինչպես կարող են սոցիալական ու ֆիզիկական պայմանները առաջացնել անսովոր, նույնիսկ վտանգավոր վարք։

Այսօր այս դեպքը հաճախ ուսումնասիրվում է որպես զանգվածային վարքագծի և հոգեբանական ազդեցությունների դասական օրինակ։