Վիկտոր Համբարձումյան
Viktor Ambartsumian (Hambardzumyan)
աստղաֆիզիկոս, ակադեմիկոսՎիկտոր Համբարձումյանը 20-րդ դարի խոշորագույն աստղաֆիզիկոսներից է, Բյուրականի աստղադիտարանի հիմնադիրը և Հայաստանի ազգային հերոս։ Նա համարվում է տեսական աստղաֆիզիկայի հիմնադիրներից մեկը, ով հեղափոխական կերպով փոխեց աստղային համակարգերի զարգացման մասին պատկերացումները։
Հետաքրքիր փաստեր
- 01
Ընդամենը 4 տարեկանում նա արդեն տիրապետում էր բարդ մաթեմատիկական հաշվարկներին և մտքում բազմապատկում էր բազմանիշ թվեր։
- 02
1947 թվականին նա հայտնաբերեց աստղային ասոցիացիաները՝ երիտասարդ աստղերի խմբավորումները, ինչը ապացուցեց, որ տիեզերքում աստղագոյացման գործընթացները շարունակվում են նաև մեր օրերում։
- 03
Վիկտոր Համբարձումյանը երկու անգամ անընդմեջ ընտրվել է Գիտական միությունների միջազգային խորհրդի (ICSU) նախագահ, ինչը բացառիկ երևույթ էր կազմակերպության պատմության մեջ։
- 04
Նա շուրջ 46 տարի (1947–1993 թթ.) գլխավորել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիան։
- 05
1994 թվականին նրան շնորհվել է Հայաստանի ազգային հերոսի բարձրագույն տիտղոսը։
Կենսագրական
Վիկտոր Համբարձումյանը ծնվել է 1908 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Թիֆլիսում՝ մտավորականի ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Համազասպ Համբարձումյանը, հայտնի թարգմանիչ և բանասեր էր, ով վաղ հասակից նկատել և խրախուսել է որդու արտասովոր ընդունակությունները ճշգրիտ գիտությունների նկատմամբ։ Լենինգրադի պետական համալսարանն ավարտելուց հետո Համբարձումյանը երիտասարդ տարիքում դարձել է պրոֆեսոր և կատարել իր առաջին հիմնարար աշխատանքները աստղային դինամիկայի և միգամածությունների ֆիզիկայի ոլորտում։
1943 թվականին նա մասնակցել է Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի հիմնադրմանը, իսկ 1946 թվականին Արագած լեռան լանջին հիմնադրել է Բյուրականի աստղադիտարանը։ Բյուրականը կարճ ժամանակում դարձավ համաշխարհային աստղագիտության առաջատար կենտրոններից մեկը։ Համբարձումյանի առաջ քաշած գաղափարները գալակտիկաների միջուկների ակտիվության և աստղային ասոցիացիաների վերաբերյալ շրջադարձային եղան աստղաֆիզիկայի պատմության մեջ՝ փոխելով մեր պատկերացումները Տիեզերքի էվոլյուցիայի մասին։
Վիկտոր Համբարձումյանն ընտրվել է աշխարհի ավելի քան երեսուն ակադեմիաների և գիտական ընկերությունների պատվավոր անդամ, իսկ 1961–1964 թվականներին գլխավորել է Միջազգային աստղագիտական միությունը։ Նա մահացել է 1996 թվականին Բյուրականում և թաղված է աստղադիտարանի տարածքում։ Նրա գիտական հարուստ ժառանգությունը մինչ օրս հիմնարար նշանակություն ունի ժամանակակից աստղագիտության համար։