Սայաթ-Նովա (Հարություն Սայադյան)
Sayat-Nova
Աշուղ, բանաստեղծ, երաժիշտՍայաթ-Նովան ուշ միջնադարի հայ հանճարեղ աշուղ-բանաստեղծ է, հայկական քնարերգության անգերազանցելի վարպետներից մեկը: Նա նոր մակարդակի բարձրացրեց աշուղական արվեստը՝ ստեղծելով մնայուն և հավերժական արժեքներ, որոնք մինչ օրս ջերմացնում են մարդկանց սրտերը: Նրա գործերը աչքի են ընկնում խորը փիլիսոփայությամբ, անմնացորդ սիրո արտահայտմամբ և մարդկային բարձր արժեքների գովերգմամբ:
Հետաքրքիր փաստեր
- 01
Նա տիրապետում էր մի քանի լեզուների և իր ստեղծագործությունները գրում էր հայերեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն (թաթարերեն) և պարսկերեն:
- 02
Մինչև երաժշտությանն ու պոեզիային ամբողջությամբ նվիրվելը, նա հմուտ ջուլհակ էր և կատարելագործել էր կտավ գործելու դազգահը:
- 03
Սայաթ-Նովան երկար տարիներ եղել է Վրաստանի Հերակլ երկրորդ թագավորի պալատական երգիչն ու երաժիշտը, սակայն հետագայում արտաքսվել է պալատից՝ թագավորի քրոջ՝ Աննայի հանդեպ ունեցած անպատասխան կամ արգելված սիրո պատճառով:
- 04
Կյանքի վերջին տարիներին նա ձեռնադրվել է քահանա՝ ստանալով Տեր Ստեփանոս անունը, և հաստատվել է Հաղպատի վանքում:
- 05
Ըստ ավանդության՝ նա նահատակվել է Թիֆլիսում՝ աղա-Մահմեդ խանի հարձակման ժամանակ, երբ հրաժարվել է ուրանալ իր հավատքը:
Կենսագրական
Սայաթ-Նովան (իսկական անունը՝ Հարություն Սայադյան) ծնվել է 1712 թվականին Թիֆլիսում: Նրա մանկությունն ու պատանեկությունն անցել են արհեստավորական միջավայրում: Ծնողները նրան տվել են ջուլհակության, սակայն երիտասարդ Հարությունն ունեի բացառիկ լսողություն և սեր դեպի երաժշտությունը: Նա ինքնուրույն սովորեց նվագել սազ, չոնգուր ու քամանչա, որն էլ դարձավ նրա կյանքի անբաժան ուղեկիցը:
Շուտով նրա տաղանդը նկատվում է, և նա մուտք է գործում վրացական արքունիք: Հերակլ երկրորդ թագավորի պալատում Սայաթ-Նովան ձեռք է բերում մեծ հռչակ, հարգանք և ճանաչում: Այստեղ նա ստեղծագործում է երեք լեզուներով՝ դառնալով կամուրջ տարբեր մշակույթների և ժողովուրդների միջև: Սակայն պալատական դավադրությունները և իշխանական տոհմի կնոջ հանդեպ տածած խորը, բայց անհնարին սերը ստիպում են նրան լքել արքունիքը:
Կյանքի երկրորդ կեսին բանաստեղծը բռնում է հոգևորականի ուղին: Նա մեկնում է հեռավոր հայկական վանքեր, իսկ ավելի ուշ հաստատվում է Հաղպատում: Չնայած աշխարհիկ կյանքից հեռանալուն՝ նա երբեք չդադարեցրեց իր ստեղծագործական կյանքը և շարունակեց գրել:
Սայաթ-Նովան մահացել է 1795 թվականին՝ պաշտպանելով իր հայրենակիցներին և հավատքը: Նրա աճյունն ամփոփված է Թբիլիսիի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու բակում: Նրա թողած հարուստ գրական և երաժշտական ժառանգությունը մինչ օրս համարվում է հայ մշակույթի ոսկե ֆոնդի անգնահատելի մասը: