Խաչատուր Աբովյան

Խաչատուր Աբովյանը ծնվել է 1809 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Քանաքեռ գյուղում (այժմ՝ Երևանի թաղամաս)՝ ազնվական տոհմում։ Կրթություն է ստացել Էջմիածնի վանքում, ապա Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, որտեղ աշակերտել է ականավոր գործիչների։ 1830-1836 թվականներին սովորել է Դորպատի (այժմ՝ Տարտու, Էստոնիա) համալսարանում, որտեղ տիրապետել է եվրոպական լեզուներին, ուսումնասիրել բնական և հասարակական գիտություններ, ինչպես նաև ծանոթացել եվրոպական մանկավարժական առաջադեմ մեթոդներին։

Վերադառնալով Հայրենիք՝ Աբովյանը նվիրվել է մանկավարժական, լուսավորչական և գրական գործունեությանը։ Նա աշխատել է որպես տեսուչ Թիֆլիսի և Երևանի գավառական դպրոցներում՝ առաջ քաշելով ժողովրդական, աշխարհիկ և համընդհանուր կրթության գաղափարները։ Նրա գլուխգործոցը՝ «Վերք Հայաստանի» պատմավեպը (գրված 1841 թ․), հայ առաջին աշխարհաբար վեպն է, որտեղ ներկայացված է հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարը և ազգային վերածննդի ձգտումը։

1848 թվականի ապրիլին Աբովյանն անհայտ հանգամանքներում անհետացավ։ Նրա թողած հարուստ գրական, գիտական և մանկավարժական ժառանգությունը հիմնարար նշանակություն ունեցավ հայ նոր մշակույթի ձևավորման և ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքի գործում։