👑 Տիգրան Մեծի կայսրությունը. ինչպե՞ս Հայաստանը դարձավ գերտերություն 17 տարով

Պատմության էջերում կան ժամանակաշրջաններ, երբ մեկ առաջնորդի ռազմավարական տաղանդը կարող է փոխել ամբողջ աշխարհաքաղաքական քարտեզը։ Տիգրան Բ Մեծի գահակալությունը հանդիսանում է հայոց պետականության ամենափառահեղ և ազդեցիկ դրվագներից մեկը։ Ընդամենը մի քանի տասնամյակում Մեծ Հայքը վերածվեց աշխարհակալ կայսրության, որի հետ հաշվի էին նստում ժամանակի հզորագույն ուժերը։

Այս հոդվածում կքննարկենք, թե ինչպես հաջողվեց հայոց արքային հասնել նման բացառիկ հաջողության և ինչու Ծովից ծով Հայաստանը պահպանեց իր գերիշխող դիրքը հենց 17 տարի։

⚔️ Ռազմական բարեփոխումներ և առաջին հաջողություններ

Երբ մեր թվարկությունից առաջ 95 թվականին Տիգրանը բազմեց հայկական գահին, երկիրը կանգնած էր լուրջ մարտահրավերների առաջ։ Առաջին հերթին նա ձեռնամուխ եղավ բանակի վերակառուցմանը՝ ստեղծելով կանոնավոր և արդիական ստորաբաժանումներ։ Հատուկ ուշադրություն դարձվեց զրահապատ հեծելազորին, որն այն ժամանակվա հարվածային գլխավոր ուժն էր։

Դաշնակցային հարաբերությունների հաստատումը Պոնտոսի թագավոր Միհրդատ Զ Եվպատորի հետ թույլ տվեց ապահովել թիկունքը։ Սա հնարավորություն տվեց Տիգրան Մեծին սկսել հզոր արշավանքներ դեպի արևելք և հարավ՝ վերադարձնելով նախկինում կորցրած հողերը։

🌍 Աշխարհակալության ձևավորումը և գագաթնակետը

Մեր թվարկությունից առաջ 83 թվականին Տիգրան Մեծին հրավիրեցին բազմելու Սելևկյանների գահին, ինչը տեղի ունեցավ առանց արյունահեղության։ Այս քայլով հայկական տերությունը տարածվեց Միջերկրական ծովի արևելյան ափերից մինչև Կասպից ծով։

Հզորության գագաթնակետին կայսրության տարածքը ներառում էր հետևյալ կարևոր տարածաշրջանները.

• Ասորիքը (Սիրիան) և Փյունիկիան,

• Մարաստանն ու Ատրպատականը,

• Դաշտային Կիլիկիան և Միջագետքի զգալի մասը։

Այս հսկայածավալ պետության կառավարումը հեշտացնելու համար հիմնադրվեց նոր մայրաքաղաքը՝ Տիգրանակերտը, որը կարճ ժամանակում դարձավ արհեստների, առևտրի և մշակույթի համաշխարհային կենտրոն։

⏳ Ինչո՞ւ հենց 17 տարի. գերտերության անկման պատճառները

Հայաստանի բացարձակ գերիշխանությունը տարածաշրջանում տևեց մեր թվարկությունից առաջ 86 թվականից (երբ Պարթևստանը ճանաչեց հայոց արքայի գերագահությունը) մինչև մեր թվարկությունից առաջ 69 թվականը, երբ տեղի ունեցավ Տիգրանակերտի ճակատամարտը։

Կայսրության արագ տրոհման հիմնական պատճառները մի քանիսն էին.

1. Հռոմեական կայսրության հզորացումը. Հռոմը չէր կարող հանդուրժել արևելքում նոր գերտերության գոյությունը, որը վերահսկում էր առևտրային կարևորագույն ուղիները։

2. Ներքին անկայունությունը. Նվաճված երկրները և տարբեր ժողովուրդները չունեին ներքին միասնություն և պատրաստ էին ապստամբել առաջին իսկ հնարավորության դեպքում։

3. Դավաճանությունը. Տիգրան Կրտսերի խռովությունը և պարթևների ու հռոմեացիների հետ նրա գաղտնի համաձայնությունները հարվածեցին թիկունքից։

Չնայած Արտաշատի պայմանագրով Հայաստանը կորցրեց իր նվաճումները, Տիգրան Մեծին հաջողվեց պահպանել Մեծ Հայքի անկախությունն ու ամբողջականությունը։ 17 տարվա գերտերության կարգավիճակը հայ ժողովրդի պատմական հիշողության մեջ մնաց որպես ազգային հզորության և արժանապատվության բարձրակետ։