🌌 Մութ նյութի առեղծվածը — 85% անտեսանելի տիեզերք

Տիեզերքը, որում մենք ապրում ենք, շատ ավելի խորհրդավոր է, քան կարող ենք պատկերացնել։ Այն ամենը, ինչ մենք տեսնում ենք՝ աստղերը, մոլորակները, գալակտիկաները, կազմում է միայն մի փոքր մասը։ Գիտնականների հաշվարկներով՝ տիեզերքի շուրջ 85%-ը բաղկացած է մի բանաձևից, որը մենք չենք կարող տեսնել կամ ուղղակիորեն չափել․ դա մութ նյութն է։

մութ նյութը գիտության ամենամեծ հանելուկներից մեկն է։ Այն չի արձակում լույս, չի արտացոլում այն և չի կլանում, սակայն ունի գրավիտացիոն ազդեցություն։ Այսինքն՝ մենք չենք կարող այն տեսնել, բայց կարող ենք զգալ դրա ազդեցությունը տիեզերքի վրա։

Տիեզերքի կառուցվածքը հասկանալու համար մութ նյութի ուսումնասիրությունը դարձել է ժամանակակից աստղագիտության հիմնական ուղղություններից մեկը։ Այն փոխում է մեր պատկերացումը այն մասին, թե ինչպես են ձևավորվում գալակտիկաները և ինչպես է զարգանում ամբողջ տիեզերքը։

Ի՞նչ է մութ նյութը

մութ նյութը նյութի տեսակ է, որը չի արձակում էլեկտրամագնիսական ճառագայթում։ Դա նշանակում է, որ այն չի երևում ոչ հեռադիտակներով, ոչ էլ սովորական սարքերով։ Սակայն այն ունի զանգված և հետևաբար՝ գրավիտացիա։

Գիտնականները ենթադրում են, որ մութ նյութը բաղկացած է դեռևս չբացահայտված մասնիկներից, որոնք չեն մտնում ստանդարտ ֆիզիկայի մոդելի մեջ։ Չնայած մենք դեռ չենք կարող այն անմիջապես հայտնաբերել, դրա գոյությունը հաստատվում է բազմաթիվ դիտարկումներով։

Ինչու չենք կարող տեսնել մութ նյութը

Մութ նյութը չի փոխազդում լույսի հետ, և հենց սա է պատճառը, որ այն անտեսանելի է։ Սովորական նյութը՝ ինչպես աստղերը կամ մոլորակները, արտացոլում կամ արձակում է լույս, բայց մութ նյութը՝ ոչ։

Դրա պատճառով այն չի երևում նույնիսկ ամենահզոր աստղադիտակներով։ Սակայն դրա ազդեցությունը զգացվում է, քանի որ այն փոխում է աստղերի շարժման արագությունը գալակտիկաներում և ազդում է տիեզերական կառուցվածքի վրա։

Ինչպես են գիտնականները հայտնաբերել մութ նյութը

Մութ նյութի գոյության առաջին նշանները հայտնաբերվեցին գալակտիկաների պտտման ուսումնասիրության ժամանակ։ Գիտնականները նկատեցին, որ աստղերը շարժվում են շատ ավելի արագ, քան պետք է լիներ՝ հաշվի առնելով տեսանելի նյութի զանգվածը։

Աստղագետ Վերա Ռուբինը իր ուսումնասիրություններով ցույց տվեց, որ գալակտիկաների եզրերում գտնվող աստղերը չեն «փախչում» տիեզերք, ինչպես սպասվում էր, ինչը նշանակում էր, որ կա լրացուցիչ անտեսանելի զանգված։

Հետագայում մութ նյութի գոյությունը հաստատվեց նաև գրավիտացիոն ոսպնյակավորման միջոցով, երբ լույսը կորանում է անտեսանելի զանգվածի ազդեցությամբ։ Այս երևույթը ցույց է տալիս, որ ինչ-որ բան, որը չենք տեսնում, իրականում փոխում է լույսի ճանապարհը։

Տիեզերքի կառուցվածքը և 85% անտեսանելին

Ժամանակակից գիտական մոդելների համաձայն՝ տիեզերքի միայն մոտ 5%-ն է սովորական նյութ։ Մնացած մասը բաժանվում է մութ նյութի և մութ էներգիայի միջև, որոնցից մութ նյութը կազմում է մոտ 27%։ Սակայն ընդհանուր առմամբ այն, ինչ մենք չենք կարող անմիջապես տեսնել կամ չափել, կազմում է տիեզերքի մեծամասնությունը՝ մոտ 85%-ի սահմաններում։

Այս թվերը ցույց են տալիս, որ մեր տեսանելի տիեզերքը ընդամենը փոքր հատված է ավելի մեծ, անտեսանելի իրականությունից։

Մութ նյութի դերը գալակտիկաներում

Մութ նյութը կարևոր դեր է խաղում գալակտիկաների ձևավորման և կայունության մեջ։ Առանց դրա, գալակտիկաները պարզապես չէին կարող գոյություն ունենալ իրենց ներկայիս ձևով։

Այն ստեղծում է գրավիտացիոն «կառուցվածք», որի շուրջ հավաքվում է սովորական նյութը։ Այս գործընթացի շնորհիվ ձևավորվում են աստղեր, մոլորակներ և ամբողջ գալակտիկաներ։

Եթե մութ նյութը չլիներ, տիեզերքը կլիներ շատ ավելի անկայուն և քաոսային։

Գիտության ապագան

Գիտնականները այսօր փորձում են հասկանալ, թե ինչից է կազմված մութ նյութը։ Մեծ փորձարկումներ են անցկացվում մասնիկների արագացուցիչներում և տիեզերական դիտարկումներում՝ այն հայտնաբերելու համար։

Եթե հաջողվի բացահայտել մութ նյութի բնույթը, դա կարող է հեղափոխել ֆիզիկան և փոխել մեր պատկերացումները տիեզերքի մասին։ Սա կարող է լինել մարդկության գիտական ամենամեծ հայտնագործություններից մեկը։

Մութ նյութը շարունակում է մնալ տիեզերքի ամենախորը առեղծվածներից մեկը։ Չնայած մենք չենք կարող այն տեսնել, դրա ազդեցությունը ակնհայտ է ամենուր՝ գալակտիկաներից մինչև տիեզերքի ընդհանուր կառուցվածք։

Հնարավոր է, որ ապագայում մենք վերջապես բացահայտենք, թե ինչ է թաքնված այս անտեսանելի աշխարհում, և կբացենք նոր էջ տիեզերքի պատմության մեջ։