🖐️ Ինչո՞ւ ենք բնազդաբար բերանը տանում վնասված մատը

Երբ պատահաբար սեղմում ենք մատը, կտրում այն կամ հարվածում մուրճով, մեր առաջին բնազդային գործողությունը լինում է մատը բերանը տանելը կամ վնասված հատվածին ուժգին փչելը։ Այս սովորույթն ունի խորը գիտական բացատրություն, որը կապված է մեր նյարդային համակարգի բարդ կառուցվածքի հետ։

🧠 Ցավի ընկալման գիտական ուղին

Դեռևս 17-րդ դարում գիտնականները ենթադրում էին, որ մարդու մարմնում գոյություն ունեն հատուկ ընկալիչներ, որոնք ուղեղին հաղորդում են հյուսվածքների վնասման մասին։ Ուղեղը ստացված այդ ազդակները թարգմանում է որպես ցավի զգացողություն։ Սակայն տասնամյակներ պահանջվեցին, որպեսզի նյարդաբանությունը լիարժեք բացահայտի նյարդային բջիջների և ազդակների փոխանցման սկզբունքները։

🚪 Ցավի «դարպասների» վերահսկման տեսությունը

1965 թվականին հետազոտողներ Պատրիկ Ուոլը և Ռոնալդ Մելզակը առաջ քաշեցին մի ուշագրավ տեսություն, որը հայտնի է որպես «ցավի դարպասների հսկողություն»։ Ըստ այս տեսության՝ մեր նյարդային համակարգում կան տարբեր տեսակի ելուստներ (աքսոններ).

• Բացող ելուստներ, որոնք թույլ են տալիս ցավի ազդակներին հասնել ուղեղին։

• Փակող ելուստներ, որոնք արգելափակում են այդ ազդակների հոսքը։

Գիտնականները պարզել են, որ ցավը նվազեցնող նյարդային ուղիները կարող են ակտիվանալ ֆիզիկական ներգործության միջոցով, ինչպիսիք են թրթռումը, մերսումը կամ ջերմաստիճանի փոփոխությունը։

🧊 Ինչո՞ւ է օգնում սեղմելը կամ փչելը

Երբ մենք ուժգին հարվածում ենք ծնկին և անմիջապես սկսում ենք տրորել այն, մենք իրականում չենք բուժում վնասվածքը, այլ ակտիվացնում ենք փակող նյարդերը։ 🌡️ Նույն սկզբունքն է գործում նաև մատը բերանը տանելիս.

1. Ճնշումը և ջերմությունը գրգռում են հպման ընկալիչները։

2. Այս նոր ազդակները «փակում են դարպասը» ցավի հոսքի առաջ։

3. Արդյունքում ուղեղն ավելի քիչ ցավի ազդանշան է ստանում։

Էվոլյուցիայի ընթացքում մարդը սովորել է կիրառել այս հնարքը բնազդաբար։ Թեև մենք միայն վերջերս ենք հասկացել այս գործողության կենսաբանական էությունը, մեր մարմինը հազարավոր տարիներ շարունակ գիտեր, թե ինչպես «խաբել» ցավին և թեթևացնել վիճակը։